Güneşten Koruyucular

Hepimizin yüzünü güldüren güneş, yaz aylarında bizi depresyondan korur, deride D vitamini üretimini sağlayarak başta kemik sağlığımız olmak üzere tüm vücut sağlığımızı pozitif yönde etkiler.

Bu kadar faydalı etkileri olan sevgili güneşimizden neden korunmalıyız?
Milyonlarca yıldır atmosferde bulunan ozon tabakası, yeryüzüne ulaşan ultraviyole (UV) ışınlarının miktarını azaltarak güneşin zararlı etkileri kontrol altında tutmaktaydı. Son 2 yüzyıldırolan kontrolsüz hızlı endüstriyel gelişme ile atmosfere atılan kimyasal atıklar, ozon tabakasında delinmeye neden olarak, özellikle cilt kanserine neden olan ultraviyole B ışığının yeryüzüne daha fazla ulaşmasına neden oldu. Bu duruma ek olarak, geçen yüzyılda yaz turizminin de gelişmesi, cilt kanserlerinde hızlı bir artışa neden oldu. Ne yazık ki, hepimizin güneşten korunması da farz oldu.

Her yaşta güneşten korunmak güneş ışınlarının erken ve geç dönem zararlı etkilerini engeller.

Güneşten koruyucuların kullanımı güneşten korunmanın en önemli yollarından biridir ve diğer güneşten koruma önlemleri ile bir arada uygulanmalıdır. Güneş altında fazla kalınması sonucu deri yanığı gelişir. Kötü bir güneş yanığı, yaşamın ileri dönemlerinde cilt kanserine neden olabilir.

Güneşe uzun süre aralıklı maruz kalma ise kırışıklık, güneş ve yaşlılık lekesi, kılcal damar çatlaması ve deri kanserine neden olur.

Güneşten koruyucu kullanımı deri hasarı, kırışıklık ve deri kanserine yakalanma şansını azaltır. Bu nedenle açık hava aktivitelerinde, geniş şapka, gözlük ve koruyucu kıyafet giyilmeli ek olarak güneşten koruyucu ürünler kullanılmalıdır.

Ultraviyole nedir?
Güneş görünür ve görünmeyen elektromanyetik ışın dalgaları yayar. Görünmeyen ışınlar ultraviyoledir (UV) ve 3 tip UV bulunur.

Morötesi ultraviyole A (UVA): 320-400 nanometre
Ultraviyole B (UVB): 290-320 nanometre
Ultraviyole C (UVC)

Ultraviyole ışığın dalga boyu görünür ışıktan daha kısadır. Bu nedenle çıplak göz ile görülemez. Kısa dalga boylu UVC ise ozon tabakası tarafından emildiği için yeryüzüne ulaşamaz. UVA deri hasarı, cilt yaşlanması ve deri kanserine, UVB ise güneş yanığı, deri hasarı ve cilt kanserine neden olur.

Güneşten koruyucu (Sunscreen) nedir?
Güneş koruyucular, güneşin zararlı etkilerinden korunmayı sağlayan ürünlerdir. Bazı kıyafetler, gözlükler ve deriye uygulanan losyon ve kremler güneşten koruyucu olarak kullanılabilir. Güneşten koruyucu terimi genellikle deriye uygulanan güneşten koruyucu ürünler için kullanılır.

Güneşten koruyucu ürünlerin temel içerik maddesi ultraviyole filtreleridir. Güneşten koruyucular güneşi ışınlarını emerek, yansıtarak veya dağıtarak deriye ulaşmasını engellerler. Krem, merhem, jel, losyon, sprey ve köpük gibi birçok formu vardır.

Yeni geniş spektrumlu güneşten koruyucular UVB filtresi yanında, UVA filtresi de içerirler. Ultraviyole ışınların bir kısmı güneş koruyucuları geçip deriye ulaşabildiklerinden, güneşten koruyucu kullanarak uzun süre güneş altında kalınmamalıdır.

Sun protection factor (SPF= Güneşten koruyucu faktör) nedir?
Güneş koruyucuların üzerinde SPF (sun protection factor = güneşten koruyucu faktör) numarası bulunur. Aslında SPF güneşten koruma oranını göstermez. SPF güneş koruyucu kullanıldığında derinin kızarık hale gelme süresini, kullanılmadığı döneme göre kıyaslar. Örneğin 15 SPF faktörlü bir güneşten koruyucu kullanıldığında, bu kızarma süresi güneşten koruyucu kullanılmayan duruma göre 15 kat daha fazladır.

 Güneşten koruyucuların SPF faktörüne göre UVB ışığından koruma oranları aşağıda belirtilmiştir.

SPF 15 = % 93
SPF 30 = % 97
SPF 50 = % 98

Daha yüksek SPF numarası UVB ışınlarının neden olduğu güneş yanıklarına karşı daha fazla koruma sağlar, ama bu fark sanıldığı kadar belirgin değildir. SPF 50 üzerinde ise hemen hemen hiç bir fark yoktur. Bu nedenle Avrupa ve ABD'de son yıllarda ambalajlara 50'nin üzerindeki faktörlerin yazılması yasaklanmıştır ve ancak kutulara SPF 50+ yazılabilmektedir. Cilt kanserinin daha yaygın görüldüğü Avusturalya'da ise, SPF 30 ve 50 arasında % 1’lik anlamsız bir farkın olması nedeni ile SPF 30 üzerindeki faktörler yazılamamakta, sadece SPF 30+ olarak numaralandırılabilmektedir.

Aslında SPF 15’in üzerinde belirgin bir etki farkı olmadığından, SPF 15 faktörün üzerinde olan bir güneşten koruyucunun doğru şekilde kullanımı yeterlidir. Özetle güneş koruyucunun faktörünün faktöründen çok nasıl, ne şekilde ve ne zaman kullanılacağına dikkat edilmelidir. Ayrıca SPF faktörü güneşten koruyucunun UVA ışığından koruyup korumadığını göstermez.

Avrupa ülkelerinde kullanılan UVA logosu

UVA koruması nedir ve nasıl gösterilir?

UVA ışığının güneş yanığı ile az bir ilişkisi olsa da, cilt yaşlanması ile yakından ilişkilidir. Henüz UVA'nın derecelendirilmesinde hem fikir olunmuş bir derecelendirme sistemi yoktur.

Bazı güneşten koruyucular geniş spektrumludurlar ve hem UVA, hem de UVB’ye karşı koruma sağlar. Bu tip güneş koruyucuların üzerinde multi spectrum, broad spectrum veya UVA/UVB protection etiketleri bulunur.

ABD'de, güneş koruyucu üzerinde bulunan “broad spectrum” ibaresi ürünün yeterli UVA koruması sağladığını gösterir. Avrupa ülkelerinde ise güneş koruyuculardaki UVA logosu, ürünün yeterli UVA koruma faktörünü olduğunu belirtir.

Geniş spektrumlu koruyucular güneşin diğer etkilerinden ( fotohasar, fotodermatit ve güneşe bağlı döküntüler) de korunmayı sağlar. Bununla birlikte hiçbir güneşten koruyucu mükemmel değildir.

Güneşten koruyucular hangi tip filtreleri içerirler?
İçerdikleri UV filtreleri açısından güneşten koruyucular kimyasal ve fiziksel olarak 2 ye ayrılırlar. Birçok UV filtresi kimyasaldır.

Kimyasal filtreler derinin yüzeyinde ince koruyucu bir tabaka oluşturup, güneş ışığını emerek UV’nin deri tarafından emilmesine engel olur.
Fiziksel filtreler ise suda çözünmezler, genellikle deri üzerinde kalın bir tabaka oluşturarak, güneş ışığını yansıtırlar. Fiziksel güneşten koruyucular veya kimyasal madde içermeyen güneşten koruyucular titanyum dioksit ve/veya çinko oksit içerir ve UVA ve UVB ışınına karşı koruma sağlar. Bu tip koruyucular kimyasal güneşten koruyuculara alerjisi olanlarda, bebek ve çocuklarda rahatlıkla kullanılabilirler.

Birçok güneş koruyucu kimyasal ve fiziksel filtrelerin bir karışımını içerir. FDA güneşten koruyucuların içerisindeki 17 etken maddeyi onaylamıştır:

ABD Food and Drug Administration (FDA) Onaylı Güneşten Koruyucu İçerikleri  

Aktif içerik /UV Filtresi adı

Etki spektrumu

Kimyasal emiciler:

 

 

Aminobenzoic acid (PABA)

UVB

Avobenzone

UVA1

Cinoxate

UVB

Dioxybenzone

UVB, UVA2

Ecamsule (Mexoryl SX)

UVA2

Ensulizole (Phenylbenzimiazole Sulfonic Acid)

UVB

Homosalate

UVB

Meradimate (Menthyl Anthranilate)

UVA2

Octocrylene

UVB

Octinoxate (Octyl Methoxycinnamate)

UVB

Octisalate ( Octyl Salicylate)

UVB

Oxybenzone

UVB, UVA2

Padimate O

UVB

Sulisobenzone

UVB, UVA2

Trolamine Salicylate

UVB

Fiziksel Filtreler:

 

 

Titanium Dioxide

UVB, UVA2

Zinc Oxide

UVB,UVA2, UVA1

Kıyafetler ne kadar güneşten korurlar?
Özellikle bazı açık hava aktivite kıyafetlerinde UPF (ultraviolet protection factor) bulunur. UPF kumaştan ne kadar UV'nin penetre olduğunu gösterir. Yüksek UPF’li kıyafetler daha iyi koruma sağlar. Örneğin UPF 30 bir tişört giyildiğinde güneş ışınlarının ancak 1/30 'u deriye ulaşır. Bununla birlikte günlük kullanılan kıyafetlerin güneşten koruyucu özellikleri bilinir ve buna göre ürün seçilirse, kıyafetler ile güneşten korunma şansımız da arttırılabilir. Örneğin açık veya koyu renkli parlak kıyafetler pastel renkli kıyafetler göre güneş ışınlarını daha fazla yansıtırken, dar kıyafetleri deri ve güneş arasında daha iyi bir bariyer oluşturlar. Ayrıca geniş şapka ve UV filtreli güneş gözlükler baş boyun bölgesi derisini ve gözleri güneş hasarından korumaya yardımcı olurlar.

Kıyafetler ne kadar güneşten korurlar?
Özellikle bazı açık hava aktivite kıyafetlerinde UPF (ultraviolet protection factor) bulunur. UPF kumaştan ne kadar UV'nin emildiğini gösterir. Yüksek UPF’li kıyafetler daha iyi koruma sağlar. Örneğin UPF 30 bir tişört giyildiğinde güneş ışınlarının ancak 1/30 'u deriye ulaşır.

Günlük kullanılan kıyafetlerin güneşten koruyucu özellikleri bilinir ve buna göre kıyafet seçimi yapılırsa, kıyafetlerle güneşten korunma şansımız arttırılabilir. Örneğin açık veya koyu renkli parlak kıyafetler, pastel renkli kıyafetlere göre güneş ışınlarını daha fazla yansıtırken, dar kıyafetler deri ve güneş arasında iyi bir bariyer oluşturlar. Ayrıca geniş şapka ve UV filtreli güneş gözlükleri, baş boyun bölgesini ve gözleri güneş hasarından korumaya yardımcı olur.

Ne kadar güneşten koruyucu kullanılmalıdır?
Güneşten koruyucuların kullanma talimatlarında genellikle "Bolca uygulayınız" ibaresi bulunur. Uygulanması gereken miktar gerçekten vücut alanının cm2'si başına 2mgdır, bu da erişkin bir insanın tüm vücudu için 30-35 ml veya gramdı. Fakat herkesin bu miktarı gözünde canlandırabilmesi zordur. Bu miktar yaklaşık 2 çorba kaşığı veya 6 çay kaşığı dolusu kadardır. Ortalama olarak her iki kola bir çay kaşığı, tek bir bacağa bir çay kaşığından biraz fazlası, en son olarak da göğüs, sırt ve yüze 2 çay kaşığından biraz fazlası uygulanmalıdır. Kulak, çene ve ayakaltı gibi alanlara da koruyucu sürülmesi unutulmamalıdır, çünkü bu alanlar da kolaylıkla yanabilir.

Nemlendiriciler üzerinde buluna SPF numarasının anlamı nedir?
Bilindiği üzere, bazı nemlendirici ürünlerin içinde, deri yaşlanmasını engellemek amacı ile güneşten koruyucu eklenmektedir. Güneşten koruyucu içeren bu tip nemlendirici ve fondöten tarzı ürünlerin SPF standardizasyonları net olmayabilir, bu nedenle bu ürünler kendi fonksiyonları dışında kullanılmamalı, güneşten korunma gereken açık hava aktivitelerinde ekstra güneşten koruyucu ürün uygulanmalıdır. Aslında birçok güneşten koruyucu ürünün nemlendirici ve fondöten benzeri kapatıcı özelliği bulunmaktadır. Bu yüzden SPF faktörü bulunan bir nemlendirici ürün yerine, güneşten koruyucu kullanmak daha mantıklı gözükmektedir.

Cildimize kaç SPF gerekli nasıl anlarız?

Bir kişinin güneşin zararlı etkilerinden etkilenme miktarını cilt tipi belirler, kişiler Fitzpatrick Skalasına göre aşağıda tanımı yapılan 6 cilt tipine sahiptir.

Fototip I cildin, normaldeki rengi beyazdır. Göz rengi genellikle mavi veya yeşil, saçlar ise sarı veya kızıldır. Bu cilt tipi güneşe maruz kaldıktan sonra asla bronzlaşmaz. Cilt kanseri açısından yüksek risk taşırlar.

Fototip II cildin, normaldeki rengi beyazdır. Açık göz rengine, sarı veya kızıl saça sahiptirler. Güneşlendiğinde kolayca yanar, nadiren hafif bronzlaşırlar. Cilt kanseri açısından yüksek risk taşırlar.

Fototip III cildin, normaldeki rengi buğday rengidir. Bu cilt tipi güneşe maruz kaldıktan sonra, genellikle hafif yanar ve bronzlaşır Cilt kanseri açısından yüksek risk taşırlar.

Fototip IV cildin, normaldeki rengi açık kahvedir. Bu cilt tipi güneşe maruz kaldıktan sonra az yanar, kolayca bronzlaşır. Güneş yanığı riskleri düşük olduğu için, güneşten korunma ihtiyacı duymayabilirler. Bu da cilt kanseri riskini arttırabilir.

Fototip V cildin, normaldeki rengi kahverengidir. Bu cilt tipi güneşe maruz kaldıktan sonra, nadiren yanar, oldukça koyu bronzlaşır. Güneş yanığı riskleri düşük olduğu için, güneşten korunma ihtiyacı duymayabilirler. Bu da cilt kanseri riskini arttırabilir.

Fototip VI cildin, normaldeki rengi koyu kahve ve siyahtır. Bu cilt tipi güneşe maruz kaldıktan sonra, asla yanmaz, oldukça koyu bronzlaşır. Güneş yanığı riskleri düşük olduğu için, güneşten korunma ihtiyacı duymayabilirler. Bu da cilt kanseri riskini arttırabilir.

Bu skalaya göre deri tipiniz belirlemeniz, kullanmanız gereken güneşten koruyucu faktörünü seçebilmeniz sağlar. Örneğin Tip I deriye sahip bir kişinin genetik olarak derisi güneşe çok hassas olduğundan ve çok kızılı güneş yanığı yaşamasından dolayı, çok yüksek koruma faktörü kullanması gerekir.

Temel öncelik güneş yanığından korunmaktır. Güneş ten koruyucu seçerken temel amaç, koruyucunun SPF faktörünün 15 veya üzeri olması, UVA koruması içermesi, suya dayanıklı olması ve uygulama yönteminin sizin ihtiyaçlarınıza uygun olmasıdır.

Kişinin cilt tipi bütün vücut yüzeylerinde aynıdır. Bu nedenle bütün vücut yüzeylerine aynı SPF koruması uygulanmalıdır. Fakat karın, üst bacakların önyüzü, ayak sırtı, burun, göğüs, kulaklar daha hassas alanlar olduğundan, ekstra dikkat ev özen, gerekebilir.

Güneşten korunurken unutulmaması gereken temel kurallar nelerdir?

En fazla deri hasarı güneşin yeryüzüne en güçlü olarak ulaştığı 10.00- 16.00 arasında oluşur. Saat 10.00- 16.00 saatleri arasındaki açık hava aktivitelerinizi daha erkene veya geç saate alın.

Eğer bu saatlerde muhakkak dışarı çıkmanız gerekiyorsa, dışarı çıkmadan yarım saat evvel güneşten koruyucu uygulayın.

En az 15 faktörlü geniş spektrumlu güneşten koruyucu kullanın.

Uzun süren açık hava aktivitelerinde 30 faktör veya üzeri güneşten koruyucu kullanın.

Güneşten koruyucuyu tüm güneş gören alanlara iyice yedirerek sürün. Kulaklar, dudaklar, ayak tabanı gibi bölgeleri ihmal etmeyin.

Tüm vücut için 2 çorba kaşığı güneşten koruyucu sürün.

Güneşten koruyucunuzu her 2 saatte bir tekrar uygulayın.

Ağaç ve şemsiye altında, gölgede ve bulutlu havalarda bile güneşten koruyucu kullanın, çünkü bu durumlarda da güneş yanığı ve hasarı meydana gelebilir.

Kumsal şemsiyeleri güneşten korunmak için iyi bir çözüm olarak gözükebilir, fakat kum ve sudan yansıyan ışık nedeniyle şemsiye UV ışınlarından tam koruma sağlamaz. Bu nedenle şemsiye altında iken de güneşten koruyucu sürün.

Yüzerken ve terliyken güneşe maruz kalırsanız, suya dayanıklı güneşten koruyucu kremler kullanın. Suya dayanıklı güneşten koruyucuları bile her bir buçuk saatte bir, yüzdükten sonra, kurulandıktan sonra ve terleme sonrası cildinize uygulayın.

Açık havada geniş şapka kullanın.

Güneşten koruyucu kremler gözleri güneş hasarına karşı korumaz, bu nedenle ultraviyole ışığı bloke eden gözlükler kullanın.

Gevşek dokunmuş kumaşlar ve ıslak kıyafetler deriyi güneşe karşı koruyamaz, sıkı kıyafetler daha iyi koruma sağlar. Güneşten koruyan sıkı dokumalı kıyafetler giyin.

Gölgede kalmaya çalışın.

Güneşten korunma kışın da gereklidir. Kar güneş ışınlarının %80 ini yansıtır ve deri yanığı ve hasarına neden olabilir. Yüksek rakımda, güneş ışınlarını bloke eden atmosfer daha ince olduğu için, kış sporları yapanlarda güneş hasarı riski artar. Bu nedenle kışın yüksek rakımlarda ve karlı havalarda muhakkak güneşten koruyucu kullanın.Cam ultraviyole ışığı geçirebildiğinden, araba ve evlerde UV filtreli camlar kullanın. Bebekleri güneşe maruz bırakmayın ve 6 aya kadar güneşten koruyucu uygulamayın.

Güneşten koruyucu kullanımı D vitamini sentezini engeller mi?
Güneş ışığı deride D vitamini oluşumuna neden olur. D vitamini özellikle kemik sağlığı için olmak üzere, sağlıklı bir vücut için çok önemlidir. Birçok kişi günlük yaşamında D vitamini sağlayabilecek kadar güneş ışığına maruz kalmakla beraber, yaşadığı bölgenin coğrafi özellikleri ve çalışma koşullarına bağlı olarak D vitamini sağlayacak kadar güneş ışığına maruz kalmamaktadır. D vitamini yumurta, yağlı balık, balık karaciğeri yağı ve D vitamini katkılı gıdalar alınarak sağlanabilir. Amerikan Dermatoloji Akademisinin önerisine göre D vitamini kaynağı olarak güneşten korunmadan UV radyasyon ile D vitamini sentezlemek yerine, D vitamininin sağlıklı diyet veya D vitamini desteği ile yapılmasını önermektedir.

Su altında güneşten korunabilir miyiz?
Güneş tam tepedeyken, UV ışıkları su altında 10 metre deriliğe kadar ulaşabilir. Suyun soğutucu etkisi nedeniyle güneş yanığı olduğu ancak sudan çıkıldıktan sonra hissedilir. Bu nedenle yüzme aktivitesi yapılan günlerde suya dayanıklı (water resistant) güneşten koruyucu kullanılmalıdır.

Güneş koruyucular ne kadar süre saklanabilir?
Eğer bir kozmetik ürünün raf ömrü 30 aydan kısa ise muhakkak son kullanım tarihi olmalıdır. Birçok kozmetik ürünün uzun raf ömrü nedeni ile son kullanım tarihleri yoktur. Fakat kozmetik ürünlerin üzerinde bulunan açık kavanoz kutusu sembolü, ürünün kutusunun açılmasından sonra ne kadar kullanılabileceğini gösterir. Bu sembolün üzerindeki M ayı, sayı ise ürünün kaç ay kullanılabileceğini gösterir. Daha ayrıntılı için lütfen kozmetiklerin üzerindeki semboller yazısını okuyun.

Güneşten koruyucu ürünler kuru, serin ve güneş ışığı ulaşmayan bir yerde saklanmalıdır. Güneş koruyucuların tekrarlayan bir şekilde farklı derecelerde bulundurulması (örneğin buzdolabı ve araba torpido gözü gibi ) uygun değildir. Plajda uzun süre kullanılan veya açık bırakılan ürünler kullanılmamalıdır. Uygun koruma ve saklama ile bir kutu ancak gelecek sezona kadar kullanılabilir. Rengi ve kokusu değişmiş, partiküllere ayrışmış ürünler kullanılmamalıdır.

Güneşsiz bronzlaşma sağlayan losyonlar
Kozmetik sektörü bu tarz ürünleri zararsız ve güneşe alternatif ürünler olarak sunmaktadır. Bu ürünler gerçekten güvenli bir güneş alternatifidir. Bu ürünler dihidroksiaseton içerirler ve derideki proteinlerle birleşerek, portakalımsı bronz bir renk sağlarlar. Bu renk yıkanmakla çıkmaz. Bu ürünler ile bronzluk elde edildiğinde SPF 4 lük bir koruma elde edilir ki, bu da güneşten korunmak için yeterli değildir. Bu nedenle ek olarak güneşten koruyucu kullanılmalıdır.

Referanslar:

Geri Dön